Filistin Seçimlerinin Tahlili

12 Mayıs 2005 Perşembe

Filistin'de 5 Mayıs 2005 Perşembe günü yerel seçimlerin ikinci merhalesi gerçekleştirildi. Türkiye'de bu seçimlerle ilgili gelişmeler değişik haber kaynakları tarafından aktarıldı. Ancak sağlıklı ve derli toplu bir bilgi aktarıldığını sanmıyoruz. Ayrıca verilen haberler de sandıktan çıkan sonuçlara göre değil yorumlara, yaklaşımlara göre yapılan açıklamaları esas alıyordu. Bu yüzden söz konusu seçimlerle ilgili olarak doğru bilgi ve sağlıklı yaklaşıma dayanan kanaatin oluşmasına imkân verecek biraz tafsilatlı dosyaya ihtiyaç olduğunu düşündük. Bu amaçla sizlere takdim ettiğimiz bu dosyayı hazırladık.

Filistin özerk yönetim bölgelerinde yerel yönetim meclislerine girecek üyelerin belirlenmesi için yapılan seçimlerin birinci merhalesinde Filistin İslâmî Direniş Hareketi (HAMAS) büyük bir başarı gerçekleştirmişti. Bu başarı HAMAS'ın sadece bir silahlı direniş örgütü olmadığını aynı zamanda bir kitlesel hareket olduğunu gözler önüne serdi.

Aslında yerel yönetim meclislerinin tümünün tek bir seçimle belirlenmesi mümkündü. Yaklaşık iki buçuk milyon insanın yaşadığı bölgelerdeki yerel seçimlerin birkaç merhalede yapılmasının tutarlı bir gerekçesi olamazdı. HAMAS'ın istediği de tek merhalede bitirilmesiydi. Ancak özerk yönetim seçimleri birkaç merhalede yapma kararı almakla HAMAS'ın kitlesel tabandaki gücünün ilk merhalede ortaya çıkmasını istiyordu. Bunu gördükten sonra bir sonraki merhalede onun başarısının önlenmesi için birtakım taktiklere başvurulması düşünelecekti.

Gerçekten de birinci merhale HAMAS'ın kitlesel gücünü ortaya çıkardı ve gözlerden gizlenmesi mümkün olmayan bir halk desteğine sahip olduğu görüldü. Bu durum karşısında ikinci merhalede onun başarısının önlenmesi için başvurulacak taktiklerin onun tümüyle önünü kesmeye imkân vermeyeceği anlaşıldı. Ama yine de bazı taktiklere başvuruldu. Seçim kurullarına yapılan şikâyetlerden yararlanarak başvurulan taktiklerden bazılarını burada sıralayalım:

1. İslâmî anlayış sahibi oldukları bilinen birçok kişinin ismi tutarsız birtakım gerekçelere dayanılarak seçmen listelerinden çıkarıldı. Düzeltme için yapılan başvurular ise sonuçsuz kaldı.
2. Normalde aday olanların görevlerinden ayrılmaları gerekirken el-Fetih'ten aday olanların birçoğu, özellikle de emniyet teşkilatında görevli olanlar seçim gününe kadar görevlerinin başında kalmaya devam ettiler. Bunun için yapılan itirazlar da sonuçsuz kaldı.
3. Resmi organlarda yetkili olanlar bu yetkilerini el-Fetih adayları lehine kullandıkları ve açıktan bu amaçla faaliyet yaptıkları halde engel olunmadı.
4. Arap ülkelerinden resmi kanallarla gönderilen bazı yardım paketleri el-Fetih'in propaganda amaçlı yardım malzemeleri olarak seçmenlere dağıtıldı.
5. HAMAS adına aday olan bazı nüfuzlu kişiler bu hareketin listesinden ayrılarak bağımsız aday olmaları için güvenlik görevlileri ve diğer bazı yetkililer tarafından tehdit edildiler.
6. Attâre köyünde adaylara ve seçmenlere saldırı oldu. Bu saldırı hakkında şikâyette bulunulmasına rağmen olayın üzerine gidilmedi.
7. Yasaya ve tüm seçim sistemlerindeki oy verme geleneklerine aykırı olmasına rağmen, seçim günü dışarıda olan birçok kişi adına vekâleten oy kullandırıldı.
8. Yine yasaya ve tüm seçim sistemlerine aykırı olmasına rağmen oy verme günü oy sandıklarının bulunduğu odalarda bile propaganda bildirileri dağıtılarak seçmenlerin etkilenmesine çalışıldı.
9. el-Fetih adına gözlemci olarak oy verme odalarında bulunan kişiler seçmenleri etkileme amacıyla sözlü propaganda yaptıkları halde buna engel olunmadı.
10. Bazı kişiler kimlere oy vereceklerini listeden göstermeye zorlandılar. Bu uygulamalar sandık kurulu başkanlarının gözleri önünde gerçekleştiği halde engel olunmadı.
11. Sandık kurulları başkanları yasalara aykırı bir şekilde, oy verme işlemleri bitmeden sonuçları açıklamaya kalkışarak henüz oylarını vermemiş olanları etkilemeye kalkıştılar. Bu ilk açıklamalarda da sürekli el-Fetih adayları önde gösterildi. O gün Filistin'deki seçimi takip edenlerin de bunun farkına vardıklarını sanıyoruz. Çünkü daha gün içinde yayılan haberlerde, seçimlerde el-Fetih'in önde gittiği dile getiriliyordu.
12. Oy verme esnasında yasaya aykırı olmasına rağmen oy verme odalarına silahlı güvenlik görevlileri sokuldu. Bu uygulamanın oy verenlerin hür iradelerini etkileyeceğinin ve yasaya aykırı olduğunun hatırlatılmasına rağmen silahlı güvenlik görevlileri dışarı çıkarılmadı.

Bütün bu uygulamalar halkın hür iradesini ve seçim sonuçlarını etkileme amacına yönelik uygulamalardı. Ama her şeye rağmen Filistin özerk yönetim bölgesindeki seçimlerin birçok Arap ülkesinde gerçekleştirilen seçimlerden çok daha şeffaf ve daha güven verici olduğunu da itiraf etmek gerekir.

Aşağıda ikinci merhale yerel seçimlerinin gerçekleştirildiği seçim bölgelerinden alınan sonuçların dağılımını gösteren bir tablo göreceksiniz. Ancak ondan önce sonuçların geneli üzerinde özet bilgiler vermek ve bazı noktalara dikkat çekmek istiyoruz.

HAMAS birinci merhalede olduğu gibi bu merhalede de, bütün bölgelerde tek listeyle seçime girmedi. Ağırlıklı olarak "Değişim ve Islah (Reform)" adını verdiği listeyle girdi. Ancak bazı bölgelerde daha başka listelerle, bazı bölgelerde bağımsız isimlerle, bazı bölgelerde de başka seçim gruplarıyla işbirliği yaparak girdi.

İkinci merhale seçimlerinin HAMAS açısından en çok dikkat çeken ciheti Batı Yaka'da ağırlıklı olarak şehir merkezlerinde üstün başarılar gerçekleştirmesi oldu. Çünkü şimdiye kadar yorumcular HAMAS'ın özellikle Batı Yaka bölgesinde taşrada ve kırsal alanda daha güçlü olduğunu ileri sürüyorlardı.

Dikkat çeken ikinci önemli sonuç ise şimdiye kadar el-Fetih'in kalesi olarak bilinen bazı yerleşim bölgelerinde HAMAS'ın başarı elde etmesi oldu. Önceleri el-Fetih'in kaleleri olarak bilinen Rafah, Beytu Lahiyâ, el-Bureyc, el-Miğraka gibi seçim bölgelerinde HAMAS üstün başarı elde etti. Örneğin el-Bureyc'de 13 sandalyenin tümünü HAMAS aldı. Rafah'ta 15 sandalyenin 12'sini HAMAS alırken el-Fetih sadece 3 sandalye alabildi. el-Miğraka'da 11 sandalyenin 7'sini HAMAS, 4'ünü el-Fetih aldı. Beytu Lahiyâ'da HAMAS, 6'ya karşı 7 sandalye alarak el-Fetih'in önüne geçti. Yine el-Fetih'in tarihî ve stratejik kalesi olarak nitelendirilen ve el-Fetih'in tüm sandalyeleri alması beklenen Nablus bölgesi Sâlim köyünde de HAMAS 9 sandalyeden 3'ünü almayı başardı.

Toplam 84 yerleşim biriminde seçim gerçekleştirildi. Bunların tümü belediye meclisi üyelerinin belirlenmesi için değildi. Bazıları belediye meclisleri, bazıları da yerel idare meclisi, köy meclisi gibi yerel yönetim organlarının üyelerinin belirlenmesi içindi.

HAMAS 84 birimin 75'inde seçime iştirak etti. Bunların 31'nde herhangi bir ittifaka girmeden çoğunluğu elde etti. Bazılarında ise İslâmî kesimden veya aşiretlerden bağımsız aday olarak kazananlarla ittifaka girerek çoğunluğu elde etti. Onlarla birlikte çoğunluğu elde ettiği seçim biriminin sayısı 38'i buldu. el-Fetih'in herhangi bir ittifaka girmeden çoğunluğu elde ettiği seçim bölgesinin sayısı 21'i buldu. 3 bölge nüfus çoğunluğu sebebiyle hıristiyanlara verildi. 1 bölgede çoğunluğu Demokratik Cephe aldı ancak onlar da bir aşiret adına girdiler. Diğer 11 bölgede genellikle aşiret adayları çoğunluğu elde ettiler. Bunların 1'inde tamamen el-Fetih yanlıları çoğunluğu oluşturuyor. Diğerlerinden de el-Fetih'le işbirliği yapanlar olabilir.

Toplam 904 sandalye için yapılan seçimde HAMAS 316, el-Fetih 301 sandalye aldı. Kalan 287 sandalyeyi ise bağımsızlar veya diğer gruplardan aday olanlar kazandı. Bağımsız aday olarak kazananların 28'i İslâmî kesimden. Ayrıca İslâmî Cihad'dan 4 kişi kazandı. Böylece İslâmî kesimden toplam 348 kişi kazanmış oldu.

Hıristiyanların yoğun olduğu bölgelerden 23 sandalye yasa gereği hıristiyanlara verildi.

Müslümanlara ayrılan sandalyeler için yapılan seçimlerde sol kesimden 32 kişi kazandı. Bunların 8'i Demokratik Cephe'den, 1'i Halk Kurtuluş Cephesi'nden. Ayrıca hıristiyanlara tahsis edilen sandalyelerin bazılarını da sol kesim aldı. Bunlardan biri Halk Kurtuluş Cephesi'nden aday olan ve el-Fetih'ten rakibinin bayağı önüne geçerek seçimi kazanan Dr. Viktor Betârise'ydi. Onun el-Fetih'ten aday olan rakibi Av. Antuvan Selmân idi. Bütün bunlara rağmen sol kesimin kitlesel tabandaki desteğinin bayağı zayıfladığı birinci merhalede görüldüğü gibi bu merhalede de ortaya çıktı. Müslümanlara tahsis edilen sandalyeler için yapılan seçimlerde soldan sadece 9 kişi hareketleri adına seçimi kazandı. Bunların da 8'ini Kudüs bölgesinde bulunan Doğu Sevâhire'de Demokratik Cephe adına toptan seçimi kazananlar oluşturuyordu. Üstelik onlar da bir aşiretin desteğini elde ederek böyle toptan seçimi kazanma başarısı gösterebilmişlerdi. Diğerlerinin tümü bağlı oldukları aşiretler adına girerek bağımsız seçimi kazanabilmişlerdi.

Bağımsız olarak yerel meclislere girenlerin büyük çoğunluğunu aşiretler adına seçimlere girenler oluşturuyor. İslâmî kesimden veya sol kesimden olan ideolojik çizgiye sahip adaylardan bazıları da bu şekilde aşiretler adına seçimlere iştirak ederek yerel yönetimlere girdiler. Bu da Filistin'de özellikle kırsal bölgede geleneksel aşiret yapısının korunduğunu göstermesi açısından dikkat çekici.

Seçim bölgelerine göre alınan sonuçlar: